محله امیر چقماق (چخماق) (1) – مسجد امیر چقماق

شناسه محتوی: 
170925838
واحد جاذبه‌های گردشگری تارنمای ایران چهار راه:
شهر یزد از شهرهای کهن ایران زمین دارای میراث فرهنگی و بناهای بسیاری زیبایی است. شهری که در جهان به کوچه های کاه گلی اش معروف است و همگان به هنگام سفر به ایران برای دیدن این شهر کویری برنامه ریزی خواهند کرد.
محله امیر چقماق (چخماق) (1) – مسجد امیر چقماق- پایگاه خبری صنعت حمل و نقل بین المللی و گردشگری ایران چهارراه

یکی از بناهایی که در هنگام گشت زنی در شهر همگان از جذابیت آن برای یک گردشگر غریبه خبر دارند و دیدن آن را توصیه می کنند تکیه امیر چقماق است. تکیه امیر چقماق یا امیر چخماق در شرق میدانی معروف به میدان امیر چقماق قرار دارد. اما جالب است بدانید که وقتی به میدان امیر چقماق می رسید، خواه ناخواه نگاه شما به سمت تکیه بزرگ امیر چقماق جذب می شود و ناخود آگاه به سمت آن روان می شوید تا از نزدیک این تکیه عظیم را ببینید.

شوربختانه بسیاری از گردشگران هنگامی که به این میدان می رسند و تکیه امیر چقماق را می بینند، تنها به دیدن این تکیه و بالا رفتن از آن بسنده می کند، غافل از اینکه این میدان در جای جای دلِ خود مجموعه بزرگی از بناهای گوناگون را جای داده است که در زیر نوگرایی شهر مخفی شده است و به همین دلیل بسیاری از گردشگران خیره شده در ابهت تکیه امیر چقماق دیدن آنها را فراموش می کنند. قصد دارم در مجموعه جستارهایی به تمامی بناهای موجود در این مجموعه بزرگ بپردازم و سعی می کنم بخشی را از قلم نیاندازم. در گام نخست به معرفی محله امیر چقماق می پردازم که این بناها در گرداگرد آن ایجاد گردیده است.

محلة امیر چقماق از محله های معروف و قدیمی یزد است که ازسمت شمال به محله سرباز، ازجنوب به محله خواجه خضر، از شرق به محله نظر كرده، واز غرب به خيابان امام خميني محدود مي شود. بنا بر نوشته کتاب تاریخ یزد نام اين محله نخست روستای دهوك بوده است. روستای دهوك به قسمت بالا و پايين تقسيم مي شده است، تا اینکه در قرن هشتم امير چقماق در دهوك اسفل يا سفلي اقدام به ساخت و ساز بناهایی نمود. وی در خارج حصار شهر، مسجد جمعه، خانقاه ، كاروانسرا، حمام، آب انبار، قنّاد خانه، بازار و چاه آب احداث كرد كه اکنون از این سازه ها تنها تكيه و بازار كوچك، آب انبار ومسجد باقی مانده است. بنا به نوشته نویسنده تاریخ یزد، پس از ایجاد این بناها روستای دهوک به محله میر چقماق معروف گشت. اما امیر چقماق که بوده است؟

جلال الدين چخماقي شامی یا چقماقی شامی، از سرداران تيموري بوده است كه در سال 811 يا 812 هجري قمري براي دومين بار و سپس بصورت دايم، از طرف شاهرخ ميرزا پسر تیمور به حكومت يزد، برگزیده شد و تا سال 850 هجري قمري در يزد، حكومت كرد. بنا بر آن چه كه از تاريخ برمي آيد او و همسرش ستی فاطمه خاتون سعي زیادی در آباداني يزد داشتند و در نقاط مختلف اين شهر بناهاي متعددي ساختند. مجموعه امیر چقماق شامل مواردی به شرح زیر می باشد:

  1. مسجد امير چقماق
  2. تكيه و بازارچه امير چقماق ( بازار حاجی قنبر)
  3. آب انبار تکیه امیر چقماق
  4. بقعه ستي فاطمه ( آب انبار پنج بادگیر)
  5. آب انبار میدان
  6. نخل

در گام نخست از معرفی آثار پیامون میدان امیر چقماق به مسجد امیر چقماق می رویم.

مسجد امیر چقماق (مسجد جامع نو): این مسجد در ضلع جنوبی میدان امیر چقماق قرار دارد و بنا به گفته های نويسنده تاريخ يزد در خارج شهر قرار داشته است وحتي در دوران سلطنت محمد شاه قاجار كه حصار شهر یزد تا آن زمان پا برجا بوده، مسجد کماکان در خارج از شهر قرار داشته است. بنای مسجد در سال 841 هجری قمری می باشد و گفته اند كاشي سازان و ثلث نويسان به مدت بيست سال براي ساخت این مسجد سختی كشيدند تا این مسجد آماده گشت.

مسجد دارای دو ورودی می باشد، یکی در قسمت شرقی داخل کوچه مسجد و دیگری در شمال داخل میدان می باشد. ورودی مسجد به ایوان بلندی منتهی می شود. این مسجد دارای گنبدی دو پوش از نوع تخم مرغ است و سطح بیرونی آن با کاشی های سبز رنگ پوشیده شده است که دراطراف آن كتيبه اي به خطّ كوفي وجود داشته است و دو شبستان زمستانی و تابستانی و ماذنه ای مستطیل شکل دارد.

در جلوي قسمت شرقي مسجد ،‌كتيبه‌ باشكوهي قرار دارد كه به لحاظ هنرخطاطي اهميت بسزايي دارد وتاريخ ساخت مسجد در آن مشخص شده است. مسجد دوشبستان زمستاني وتابستاني دارد كه در قسمت تابستاني بادگير بسيار زيبايي نیز بر روی آن ساخته شده است.

محراب مسجد با سنگ مرمر زيبايي كه پيرامون آن راكاشيهاي معرق تزئين كرده و آياتي از قرآن مجيد بر روي آنها نقش گرديده است، از سایر بخشهای مسجد مجزا گردیده تا اهمیت آن بصورت بارزتری نشان داده شود.

در اینجا می بایست خاطر نشان کنم که در دوران فتحعلي شاه قاجار، حاجي حسين عطّار نامی درشبستان مسجد تغييراتي صورت داد که این تغییرات هم اکنون در شبستان مشهود است. نوشته ها  و کتیبه های گوناگونی به خط کوفی در سرتاسر مسجد وجود دارد که بسیاری از هنرمندان از خط زیبای کوفی و ثلث در تزئین مسجد بهره گرفته اند.

در جستار بعدی به تکیه و بازارچه امیرچقماق که مورد توجه گردشگران می باشد خواهم پرداخت.

گاه (زمان) مناسب برای بازدید از مجموعه امیر چقماق نیمه دوم مهرماه، آبان ماه و نیمه نخست آذرماه می باشد. همراه خود دوربین، کرم ضد افتاب، عینک دودی یا کلاه قاب دارو کفش راحت و آب کافی داشته باشد.

تهیه کننده: 
رامک دهخدا
سرچشمه محتوی: 
پایگاه خبری صنعت حمل و نقل بین المللی و گردشگری ایران چهارراه
لینک کوتاه شده محتوی: http://iran4rah.com/node/838

افزودن دیدگاه جدید