بازه هور از چهارتاقی تا آغاز گنبد سازی

شناسه محتوی: 
16042791
واحد جاذبه‌های گردشگری تارنمای ایران چهار راه:
در 75 کیلومتری مشهد به تربت حیدریه، بنایی سرپا ایستاده است که البته درارتفاع بالایی قرار ندارد، اما شاید برای معماران و باستان شناسان جالب باشد. بنایی به نام بازه هور، که بسیاری بر این باورند کهن ترین بنای موجود درخراسان محسوب می گردد. سبک معماری و شیوه ساخت این بنا شباهت زیادی به چهارتاقی استوار نیاسر کاشان دارد، اما نوع مصالح این دو بنا با یکدیگر فرق می کند اما در یک نگاه ساده به جرأت می توان گفت این دو بسیار به یکدیگر شبیه می باشند. جالب آنکه ساخت هر دو بنا ازنظر معماری در دوره خود بسیار پیچیده بوده است، بخصوص ساخت گنبد آنها.
چهاراطاقی بازه هور

حساس ترین مرحله در ساخت دو بنای چهارتاقی نیاسر و بازه هور انتقال فضای مربعی شکل بنا به قاعده دایره ای شکل گنبد است که خود تکنیک ها و شیوه های اجرایی پیچیده ای را می طلبد.شاید با بررسی بنای بازه هور در خراسان بتوان نوع تکنیک پیاده شده در چهارتاقی نیاسر را گمانه زنی کرد. معمار چیره دست بنای بازه هور، با شیوه ای ساده اما نو آورانِ، الوارهای چوبی را در گوشه های قاعده مربع بنا کار گذاشته و مربع را به هشت ضلعی بدل کرده اند، کاری که شاید در بنای نیاسر با چیره دستی از دیده ها پنهان مانده .سپس بر روی این هشت ضلعی ، دایره گنبدی شکل را قرار داده و بر زیبایی و استحکام آن افزوده است.
بنای، چهارتاقی نیاسر کاشان در کتابی موسوم به قم نامه به اردشیر ساسانی نسبت داده شده است، اما هیچ جایی این اظهار نظر به اثبات نرسیده است. بنای چهارتاقی نیاسر کاشان نخستین بار توسط هوتوم شیندلر بصورت گزارشی مختصر دیده شده است که بعدها توسط آندره گدار پیگیری شد که به اعتقاد گدار، نظر هوتوم در مورد کاربرد آتشگاهی بنا درست نیست و بیشتر به کاربرد آن در زمینه تقویم و شناسایی فصل ها مربوط می باشد. اگر در معماری هر دو اثر دقیق شد، تنها تفاوت این دو اثر در مصالح و قرار گرفتن موقعیت جغرافیایی این دو بناست. بازه هور تقریبا در سطحی نه به بلند، چهارتاقی نیاسر ساخته شده است. در چهارتاقی نیاسراز سنگهای متخلخل و ملات های گچی استفاده شده است و این سبکی مصالح یاری نموده است که بنا در برابر زلزله ها و فرسایش سالیان درازی که ایستاده است مقاومت نمایند. دربنای بازه هور، دیواره ها پهن تر، سنگها ضخیم تر وملات به کار رفته در ساخت بنا متفاوت تر است و به نظر کهن تر از چهارتاقی نیاسر می آید اما به دلیل اقلیم متفاوت دو منطقه نمی توان با نگاه ساده بعنوان یک جهانگرد، با قاطعیت گفت کدامیک از دو چهار تاقی کهن تر می باشند زیرا ممکن است یک بنا بیشتر در معرض تخریب طبیعی قرار گرفته باشد. 
اگر از اندک تفاوتهای میان دو بنا چشم پوشی نمود و هر دو بنا را در کناریکدیگر بررسی نمود شاید بتوان به نتیجه ای در مورد زمان اثرها، سبک معماری و تاریخچه پیدایش هنر معماری چهارتاقی ها، پی برد بخصوص اگر در نوشتارهای کهن و بررسی های یک اثر، شواهدی از دوره و اهداف ساخت آن یافت و به دیگری بر اساس جدیدتر یا کهن تر بودنش، نسبت داد.

تهیه کننده: 
نانسی شیروانی
سرچشمه محتوی: 
ایران چهارراه
لینک کوتاه شده محتوی: http://iran4rah.com/node/91

افزودن دیدگاه جدید